ODR = Online Dispute Resolution = Online Uyuşmazlık Çözümü

Gelişen teknolojinin insan iş gücünün değerini düşürdüğüne her geçen gün tanık oluyoruz. On yıl öncesine kadar binlerce işçinin çalıştığı fabrikalar artık tam otomatik üretim yapabiliyorlar. Böyle tesislerde yapılan istihdam, üretimin devamına ilişkin ikmal ve bakım birimleriyle sınırlı kalıyor.

Bizlerin itirazlar ve yoğun tartışmalar eşliğinde sindirmeye çalıştığımız klasik ADR yolları, özellikle IT alanında gelişmiş ülkelerde teknolojiden nasibini almaya başladı. Teknolojik gelişmelerin sağladığı otomasyonun maliyetleri düşüren etkisi yanında o işlerden insan emeğinin çekilmesine neden olduğu bir gerçektir.

Oluşmakta olan arabuluculuk mesleğinin orta vadede meslekleşebilmesi ve kendisini bu işe adayacak insanların önlerini görebilmeleri bu gelişmeleri takip edebilmelerine bağlı. ODR.INFO bu açıdan gelişmelerin takip edilebileceği, dünya çapında yapılan çalışma ve yayınların derlendiği güzel bir kaynak.

Özellikle AB ülkelerinde ODR’nin kurumsal olarak desteklenmesi söz konusu. Devletler bütçelerinden ayırdıkları fonlarla ODR alanındaki çalışmalara mali destekte bulunuyorlar. Amaç; zaman ve mekandan bağımsız olarak, en ucuz ve hızlı ÅŸekilde uyuÅŸmazlık çözmek… Bu doÄŸrultuda AB desteÄŸiyle Fransız bir firma olan Tiga Technologies tarafından geliÅŸtirilen E Dispute bahsedilen çalışmalara örnek gösterilebilir. Firmanın web sayfasında sistemin nasıl iÅŸlediÄŸine iliÅŸkin ayrıntılı açıklama bulmak mümkün.

Ayrıca proje olmaktan çıkarak yıllardır iÅŸleyen bir örnek görmek için ABD ‘de faaliyet gösteren  Cybersettle ‘ı inceleyebilirsiniz. Cybersettle sistemi ÅŸimdiye kadar 1 milyar 600 milyon dolar deÄŸerde anlaÅŸma yapılmasını saÄŸlamıştır.

Tasarıya göre, iki aşamalı olarak yapılması düşünülen arabuluculuk sınavının, ilk aşamasının yazılı ikinci aşamanın ise uygulamalı olması sözkonusu. Mesleğe kabulden önce çeşitli devlet kurumları tarafından yapılan sınav uygulamalarından, yazılı sınavın ÖSYM tarafından test usulü ile, mülakat kısmının ise bir heyet önünde sözlü sınav şeklinde yapılması beklemek arabuluculuk sınavı için doğru olmayacaktır.

Yazılı yapılacak arabuluculuk sınavı en azından ilk birkaç sınav için gerçekten yazılı olmalıdır. Çünkü henüz eğitim standardı, müfredatı ve terminoloji birliği geliştirilmeden yapılacak test şeklindeki sınav, farklı ekollerden aynı eğitimi almış kişiler için aynı sonucu doğurmayabilecektir. Arabulucu adaylarının bilgilerini ölçmek isteniyorsa bu ilk aşamada çoktan seçmeli bir sınavla değil, eğitimin standardartları geliştirilinceye kadar el yazısıyla cevaplanacak bir sınav olmalıdır. Böylece hangi ekol ve anlayışta eğitim almış olursa olsun bilgisi ölçülmek istenen kişinin kurduğu cümlelerden ifade edilmek istenen daha iyi anlaşılacak ve ölçme, değerlendirme daha başarılı yapılabilecektir.

Yine Sn. Kanunlar Genel Müdürü tarafından yapılan bir sunumda, ikinci aşama sınavın alışılagelmiş mülakat şeklinde değil, arabulucuların kendilerine verilecek bir vaka ve bu vaka gereğince rol yapacak kişiler karşısında arabuluculuk becerilerini göstermesi şeklinde yapılacağı ifade edilmiştir. Ayrıntısı tasarının yasalaşması ile birlikte sınava ilişkin yönetmeliğin hazırlanmasıyla ortaya çıkacak olmasına rağmen, sınav uygulaması hakkında birkaç görüşümü paylaşmak istiyorum. Burada yapılması gereken ilk tercih, arabulucunun becerilerini sergilemesinde kendisine yardımcı olacak ve aynı zamanda rol oynayacak tarafların, sadece rol mü yapacağı, yoksa aynı zamanda becerileri ölçen kişiler mi olacağıdır. Bana kalırsa kendisinden gerçek duygular endişeler ve tepkiler canlandırması beklenecek bu kişilere bu iki görevin birlikte yüklenmesi doğru olmayacaktır. Aksi hal hem rol yapanları çok yoracak hem de verimsiz bir sınav süreci yaşanmasına sebep olacaktır. Bu nedenle mülakat sınavında rol yapacaklar ile arabulucunun süreç yönetimini değerlendirecek kişiler tamamen ayrı kişiler olmalıdır.

Uygulamalı sınavda bir olay üzerinde arabuluculuk yapılacağına göre, böyle bir sınavda her arabulucu adayı için farklı olay ve senaryolar belirlenmesi gerekecektir. Yoksa ilk sınavdan çıkan kişiyle birlikte alenileşecek olan uygulama sınavıının senaryosu, sınavdan beklenen sonucun alınmasını engelleyecektir. Bu nedenle aday sayısı kadar örnek olay hazırlanması gerekecektir. Arabulucu adayı sınava girmeden önce kendi olayına ilişkin bilgilerin bulunduğu zarfı kendisinin seçmesi sağlanarak, konuların aynı olmaması karşısında kendilerine fırsat eşitliği tanınmış olacaktır. Adaylara konularını okuyup hazırlanmaları için belirli bir süre verilmeli bu sırada dışarıyla görüşme imkanları kısıtlanarak yalnız kalması imkanı sağlanmalıdır.

Ayrıca adayların karşısında olay ile ilgili olarak rol yapacak kişilerin niteliği de çok önemlidir. Bu kişilerin yapacakları rolleri ne şekilde ele alacakları arabulucunun başarısını doğrudan etkileyecektir. Rol üstlenecek kişilerin bir standarda ve davranış kalıbına göre hareket etmelerini sağlamak oldukça güç olacaktır. Bu nedenle bu konuda mümkün olduğunca az sorun yaşanmasının rol yapacak kişilerin gerçek tiyatrocular olmasıyla çözülebileceğini düşünüyorum. Arabulucuların zarflarını seçmesiyle kesinleşen olaylarında rol alacak tiyatrocular, arabulucunun hazırlanma süresinde oynayacakları role hazırlanmalıdır. Ya da tercihe göre roller tiyatroculara daha önceden dağıtılarak çalışmaları sağlanabilir.

Sınavda arabulucunun tarafları masada tutma, iletişimlerini kolaylaştırma ve taraflara çözüm bulmada yardım etme becerileri değerlendirilmeli, bu nedenle arabulucuların önlerine gelen olayda, tarafların mutlaka anlaşmış olarak masadan kalkmaları beklenmemeli, aranmamalıdır.

Şamil Demir - 21.09.2009

Bilkent Ãœniversitesi  Rektörlük binasında gerçekleÅŸtirilen Doç. Dr. Haluk Konuralp’i anma etkinliklerinde, Prof. Dr. Baki Kuru tarafından,  Hukuk UyuÅŸmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu Tasarısı ile ilgili bir tebliÄŸ sunuldu. Son anda haberim olması nedeniyle ÅŸahsen yetiÅŸemediÄŸim tebliÄŸ ile ilgili olarak hocalarım ve meslektaÅŸlarımdan edindiÄŸim notlar ÅŸu ÅŸekildedir:

• Prof. Dr. Baki Kuru; arabuluculuk sisteminin faydalı olabileceÄŸini ancak yargıdaki “hantallığı” gidermek için tek çare olmadığını,
• Bu gibi mahkeme dışı sulh yolları ile birlikte usulümüze kısa yargılama ve hakim yardımcılığı sisteminin de getirilmesi gerektiÄŸini,
• Arabuluculuk iÅŸinin, özellikle avukatlar, emekli hakimler, noterler, öğretim üyeleri gibi yetiÅŸkin hukukçular tarafından icra edilmesi gereken bir meslek olduÄŸunu,
• Mesleki tecrübe ile birlikte belirli bir yaÅŸ sınırının da getirilmesi gerektiÄŸi,
• MesleÄŸe kabulde halihazırda iÅŸi olan ve çalışan meslek erbaplarının öncelikli olması gerektiÄŸini, aksi halin yeni bir iÅŸsizlik ve beklentilerin karşılanmadığı bir iÅŸ kolu yaratılmasına neden olacağı, bu nedenle arabuluculuÄŸa ihtiyacı olmadan mesleki faaliyetini yürüten, iÅŸ sorunu olmayan kiÅŸilerin bu iÅŸi yapması gerektiÄŸi,
• Tasarıda arabuluculuk sürecini yöneten kiÅŸi olarak düzenlenen arabulucunun gerektiÄŸi hallerde olay ile ilgili görüş bildirebilmesi gerektiÄŸi,
• EÄŸer arabuluculuk sisteminin geliÅŸmesi isteniyorsa bunun zorunlu kılınması gerektiÄŸi, tamamen iradi olarak düzenlenen arabuluculuÄŸun iÅŸlemeyeceÄŸi,
• Tasarıda “arabulucular”dan bahsedilmesine karşın arabulucuların birlikte çalışabilmesine iliÅŸkin bir açıklığın olmadığı, bu konuya bir açıklık getirilmesi gerektiÄŸi,
• Arabuluculuk uygulamasında geliÅŸim saÄŸlanabilmesi için avukatlara aktif rol kazandırılması ve avukatların mesleÄŸe dahil olması gerektiÄŸi,

yönünde görüşler dile getirilmiştir.

Arabulucu.com istatistik veri tabanı, Türkiye’nin arabuluculuÄŸa olan ilgisinin coÄŸrafi dagılımını anlamamıza yarayacak veriler saÄŸlıyor. Buna göre arabulucu.com ‘u en çok ziyaret eden illerin aynı oranda arabuluculukla ilgilendiÄŸi varsayımıyla, en ilgili 10 ÅŸehrin sıralaması şöyle:

1. Ankara
2. Ä°stanbul
3. Ä°zmir
4. Adana
5. Konya
6. Gaziantep
7. Bursa
8. Samsun
9. Antalya
10. Kayseri

Adalet Bakanlığı ile Ä°ngiltere BüyükelçiliÄŸi ‘nin birlikte yürüttüğü “Türkiye’de Arabuluculuk Sisteminin GeliÅŸtirilmesi Projesi” kapsamında 06/07 Nisan 2009 tarihlerinde bir çalıştay düzenlendi. Çalıştaya Ankara Barosu, TOBB ve Bakanlığının görevlendirdiÄŸi Hakimler katıldı. Bu çalıştayda daha önceki toplantıların aksine bilgilendirme veya farkındalığın artırılmasından çok, tasarı metni üzerinde deÄŸerlendirmeler yapılarak, uygulamada ortaya çıkabilecek sorunlar ve bunların giderilmesi için tasarı metninde birçok deÄŸiÅŸiklik önerisi getirildi ve görüşüldü. Birçok konuda fikir beyan edilmesine raÄŸmen bana kalırsa iki konu üzerinde yapılan öneri çok önemliydi.

Bunlardan ilki Sn. Mustafa Özbek ‘in dile getirdiÄŸi arabuluculuÄŸun kapsamına iliÅŸkin olan öneriydi. Öneri arabuluculuÄŸun kapsamına mal varlığına uyuÅŸmazlıkları açısından aile arabuluculuÄŸunun eklenmesiydi. Sn. Özbek tarafından ileri sürülen önerilerin tamamı için tıklayınız.

DiÄŸeri ise tarafımdan teklif edilen Arabuluculuk Kanunu Tasarısına, Avukatlık Kanununda deÄŸiÅŸiklik yapılmasını öneren Geçici 4. madde eklenmesi önerisiydi. Buna göre arabuluculuÄŸun ücretli bir iÅŸ olması nedeniyle bu özelliÄŸi itibariyle avukatlıkla baÄŸdaÅŸmayan iÅŸlerden sayılabilecek arabuluculuÄŸun, avukatlıkla baÄŸdaÅŸan iÅŸlerden olabilmesi için, avukatlık kanununda sayılması gerektiÄŸi dile getirildi. Bu kapsamda Avukatlık Kanununun “avukatlıkla baÄŸdaÅŸan iÅŸler” baÅŸlıklı 12. maddesinin d bendindeki hakem kelimesinden sonra “arabuluculuk” kelimesinin eklenmesi önerisi madde önerisi haline getirilerek yazılı hale getirildi ve sonuç raporlarına eklendi. Eklenen geçici madde önerisi ÅŸu ÅŸekildedir:

Geçici 4. Madde:

1136 Sayılı Avukatlık Kanunu ‘nun “Avukatlıkla BaÄŸdaÅŸan Ä°ÅŸler”

başlıklı 12. maddesinin d bendine hakem kelimesinden sonra

“arabuluculuk” kelimesi eklenmiÅŸtir.

Arabuluculuk konusunda dünyanın en zengin kaynaklarına sahip mediate.com sedece ücretli üyelerinin kullanımına sunduğu geniş video arşivini Nisan 2009 boyunca tüm ziyaretçilerin kullanımına açtı. Video merkezine gitmek için tıklayınız.

1. hacettepe university
2. bilkent university
3. havelsan
4. maden tetkik ve arama enstitusu genel mudurlugu
5. tasarruf mevduati sigorta fonu
6. ankara university ankara
7. baskent universitesi
8. council of europe
9. anadolu universitesi
10. ataturk universitesi
11. bahcesehir university
12. istanbul bilgi universitesi
13. mit
14. soyak yapi insaat san. ve tic. a.s.
15. t.c. cevre ve orman bakanligi
16. avea iletisim hizmetleri a.s
17. devlet planlama teskilatı; ankara
18. dokuz eylul universitesi
19. gazi university
20. gaziantep university Yazının geri kalanını oku »