ODR = Online Dispute Resolution = Online Uyuşmazlık Çözümü

Gelişen teknolojinin insan iş gücünün değerini düşürdüğüne her geçen gün tanık oluyoruz. On yıl öncesine kadar binlerce işçinin çalıştığı fabrikalar artık tam otomatik üretim yapabiliyorlar. Böyle tesislerde yapılan istihdam, üretimin devamına ilişkin ikmal ve bakım birimleriyle sınırlı kalıyor.

Bizlerin itirazlar ve yoğun tartışmalar eşliğinde sindirmeye çalıştığımız klasik ADR yolları, özellikle IT alanında gelişmiş ülkelerde teknolojiden nasibini almaya başladı. Teknolojik gelişmelerin sağladığı otomasyonun maliyetleri düşüren etkisi yanında o işlerden insan emeğinin çekilmesine neden olduğu bir gerçektir.

Oluşmakta olan arabuluculuk mesleğinin orta vadede meslekleşebilmesi ve kendisini bu işe adayacak insanların önlerini görebilmeleri bu gelişmeleri takip edebilmelerine bağlı. ODR.INFO bu açıdan gelişmelerin takip edilebileceği, dünya çapında yapılan çalışma ve yayınların derlendiği güzel bir kaynak.

Özellikle AB ülkelerinde ODR’nin kurumsal olarak desteklenmesi söz konusu. Devletler bütçelerinden ayırdıkları fonlarla ODR alanındaki çalışmalara mali destekte bulunuyorlar. Amaç; zaman ve mekandan bağımsız olarak, en ucuz ve hızlı ÅŸekilde uyuÅŸmazlık çözmek… Bu doÄŸrultuda AB desteÄŸiyle Fransız bir firma olan Tiga Technologies tarafından geliÅŸtirilen E Dispute bahsedilen çalışmalara örnek gösterilebilir. Firmanın web sayfasında sistemin nasıl iÅŸlediÄŸine iliÅŸkin ayrıntılı açıklama bulmak mümkün.

Ayrıca proje olmaktan çıkarak yıllardır iÅŸleyen bir örnek görmek için ABD ‘de faaliyet gösteren  Cybersettle ‘ı inceleyebilirsiniz. Cybersettle sistemi ÅŸimdiye kadar 1 milyar 600 milyon dolar deÄŸerde anlaÅŸma yapılmasını saÄŸlamıştır.

BaÅŸlıktaki gariplik dikkatinizi çekti mi? Amerikan Tahkim BirliÄŸi ingilizce ifadesiyle American Arbitration Association (AAA), arabuluculuk (!) hizmeti vermeye baÅŸladı. Böylesine tanınmış bir markanın arabuluculuÄŸa el atmasına bir önceki yazımda açıkladığım sebepler etkili olmuÅŸ olmalı. Tahkimin out, arabuluculuÄŸun in olmaya devam ettiÄŸi ortamda “dev” markalar da buna göre pozisyon alıyorlar.

AAAMediation web sitesine girdiÄŸinizde karşınıza iki ana seçenek çıkıyor. Ä°lki “bir arabulucu bulun”, ikincisi ise “online arabuluculuk” seçeneÄŸi… Dilerseniz uyuÅŸmazlığınız için “Tahkim BirliÄŸi” nin uzman arabulucularından birisini seçebiliyorsunuz. Ä°sterseniz de deÄŸeri 10.000 USD ‘nı aÅŸmayan uyuÅŸmazlıklarınız için sadece 50 USD karşılığında, online arabuluculuk hizmeti alabiliyorsunuz. SöylendiÄŸine göre hiçbir gizli ücret yok. Online Arabuluculuk; kayıt, sözleÅŸmenin kabulü, arabuluculuk formunun doldurulması, ödeme yapılması ile baÅŸlıyor. Ä°lgi çekecek bir ÅŸart da; arabulucunun adil ve uygulanabilir bulmadığı arabuluculuÄŸu sonlandırabilceÄŸi… Yani arabulucunun veto hakkı var (!).

Londra Ãœniversitesinden Serhat Eskiyörük ‘le yaptığımız telefon görüşmelerinden arabuluculuÄŸun dünyadaki seyri hakkında fikir sahibi olma olanağı buluyorum. SöylediÄŸine göre çeÅŸitli enstitülerde yapılan konferanlarda güncel olarak tartışılan konular arasında uyuÅŸmazlıkların çözümünde “tahkim mi arabuluculuk mu” tartışmaları yapılmakta. Buna sebep olarak arabuluculuÄŸun esnek ve daha hızlı çözümler üretilebilen yapısı gösterilmektedir. Hatta önce arabuluculuk sonra tahkim yoluna gidilmesinin daha uygun bir çözüm süreci olacağı kabul görmeye baÅŸlamakta. GidiÅŸatın farkında olan birçok tahkim enstitüsü de deÄŸiÅŸim geçirerek arabuluculukla çözümden bahsetmeye ve yapılarını deÄŸiÅŸtirmeye baÅŸlamış durumdalar. Buna örnek olarak Singapur Tahkim Enstitüsü gösterilebilir. Tahkimin popularitesinin azaldığını gören enstitü, sadece tahkim enstitüsü olmaktan çıkarak med-arb anstitüsü olarak faaliyetine devam etmekte.

Bunlara ek olarak idafe etmeliyim ki artık tahkim bir alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemi olmaktan çıkarak olağan bir çözüm yoluna dönüşmüş durumdadır. Gelecekte gerçek ADR yollarının arabuluculuk ve online uyuşmazlık çözümü (ODR) olacağını düşünüyorum.