Zaman gazetesinin haberine göre Hükümet daha önce üzerinde uzlaşma sağlanamadığı için zamana bırakılan Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk (HUAK) tasarısını yasalaştırmak için harekete geçti. Habere göre;

Meclis Adalet Komisyonu’na 2008 yılında sunulan bir baÅŸka düzenleme olan “arabuluculuk” modeli de raftan iniyor. CHP’nin, “Åžeriatı getirir, yargının etkinliÄŸini azaltır, adalete para girer” diyerek karşı çıktığı düzenleme, uzlaÅŸmanın olmaması nedeniyle bekletiliyordu. Yeniden ele alınması beklenen “Arabuluculuk” yasa tasarısı, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri özel hukuka dayalı anlaÅŸmazlıkların çözümünde devreye sokulacak. Hakim, tarafları arabulucuya yönlendireceÄŸi gibi taraflar kendiliÄŸinden de arabulucu yardımı isteyebilecek. Arabulucu, hukuki bir karar vermeyip, taraflar arasında iletiÅŸim kurarak uyuÅŸmazlığın çözümünü saÄŸlamaya çalışacak. Bunun için Adalet Bakanlığı bünyesinde “Arabuluculuk Daire BaÅŸkanlığı” kurulacak. Sistemin mevzuata girmesiyle, “arabuluculuk” mesleÄŸi de ortaya çıkmış olacak. Bu görevi yapacak kiÅŸiler rastgele seçilemeyecek. En az üniversite mezunu olmaları gerekecek. Yapacağı iÅŸin gerekliliÄŸi olan eÄŸitimden de geçecek. Bunun için temel bilgiler, iletiÅŸim teknikleri, müzakere ve uyuÅŸmazlıkların çözüm yöntemleri ile davranış psikolojisi gibi alanlarda 150 saatlik eÄŸitim verilecek. Arabuluculuk mesleÄŸini üstlenen kiÅŸi hukuk fakültesi mezunu deÄŸilse, 100 saatlik temel hukuk eÄŸitimini de alacak.

Hollanda’da çalışan hukukçu/arabulucu Tenzile Erdal’dan aldığımız bilgiye göre; Hollanda’da ÅŸu anda yaklaşık 5.000 arabulucu var ve bunların çoÄŸu iÅŸsiz. Kendisi de arabulucu olarak iÅŸlerinin pek yoÄŸun olmadığını ifade ediyor. Hollanda’da arabuluculuk uygulaması halk arasında bilinir olmasına raÄŸmen, orada yaÅŸayan Türk vatandaÅŸlarının arabuluculuk hakkında neredeyse hiç bilgi sahibi olmadıklarını ifade ediyor. Bu nedenle, Türkleri arabuluculuk konusunda bilinlendirmek için basına düzenli olarak arabuluculuÄŸu tanıtan haber ve röportaj saÄŸladığını ifade ediyor.

Aldığımız bilgiye göre; Hollanda’da herhangi bir eÄŸitim almamış, sertifikasız arabulucular da görev yapabilmekte. EÄŸitim ve sertifika almış iki çesit arabulucu kesimi mesleÄŸi sürdürüyor. Bunlardan ilki “Geregistreerd NMI- Mediator”, yani Hollanda’daki tek kuruluÅŸa kayitli olan arabulucular, ikincisi ise “Gecertificeerd NMI- mediator” yani sınavdan geçmiÅŸ arabulucular. Bahsedilen ikinci tür, sınavdan geçmiÅŸ arabulucu olmanın tek avantajı, bu arabulucuların mahkeme yönlendirmeli arabuluculuk iÅŸlerinde görevlendirilmeleri, yani devlet tarafından iÅŸ saÄŸlanmasıdır. Devlet bir arabuluculuk iÅŸi için arabulucuya ortalama € 650, ödemektedir. Buna karşın özel çalışan arabulucuların ortalama saat ücretileri € 180, ila € 280 ‘dir.  Bir uyuÅŸmazlığın çözüme kavuÅŸması için ortalama olarak 10 saatlik bir arabuluculuÄŸun yapılması gerektiÄŸini dikkate alan Hollandalı arabulucular, bu nedenle sınava girmeyi pek cazip bulmuyor ve istemiyorlar. Sınav masrafları  € 1.500, olup sınav, tek bir kuruluÅŸ tarafindan yapılmaktadır. Hollanda’da arabuluculuk eÄŸitimi yaklaşık € 8.000 ‘ya mal oluyor.

Tasarıya göre, iki aşamalı olarak yapılması düşünülen arabuluculuk sınavının, ilk aşamasının yazılı ikinci aşamanın ise uygulamalı olması sözkonusu. Mesleğe kabulden önce çeşitli devlet kurumları tarafından yapılan sınav uygulamalarından, yazılı sınavın ÖSYM tarafından test usulü ile, mülakat kısmının ise bir heyet önünde sözlü sınav şeklinde yapılması beklemek arabuluculuk sınavı için doğru olmayacaktır.

Yazılı yapılacak arabuluculuk sınavı en azından ilk birkaç sınav için gerçekten yazılı olmalıdır. Çünkü henüz eğitim standardı, müfredatı ve terminoloji birliği geliştirilmeden yapılacak test şeklindeki sınav, farklı ekollerden aynı eğitimi almış kişiler için aynı sonucu doğurmayabilecektir. Arabulucu adaylarının bilgilerini ölçmek isteniyorsa bu ilk aşamada çoktan seçmeli bir sınavla değil, eğitimin standardartları geliştirilinceye kadar el yazısıyla cevaplanacak bir sınav olmalıdır. Böylece hangi ekol ve anlayışta eğitim almış olursa olsun bilgisi ölçülmek istenen kişinin kurduğu cümlelerden ifade edilmek istenen daha iyi anlaşılacak ve ölçme, değerlendirme daha başarılı yapılabilecektir.

Yine Sn. Kanunlar Genel Müdürü tarafından yapılan bir sunumda, ikinci aşama sınavın alışılagelmiş mülakat şeklinde değil, arabulucuların kendilerine verilecek bir vaka ve bu vaka gereğince rol yapacak kişiler karşısında arabuluculuk becerilerini göstermesi şeklinde yapılacağı ifade edilmiştir. Ayrıntısı tasarının yasalaşması ile birlikte sınava ilişkin yönetmeliğin hazırlanmasıyla ortaya çıkacak olmasına rağmen, sınav uygulaması hakkında birkaç görüşümü paylaşmak istiyorum. Burada yapılması gereken ilk tercih, arabulucunun becerilerini sergilemesinde kendisine yardımcı olacak ve aynı zamanda rol oynayacak tarafların, sadece rol mü yapacağı, yoksa aynı zamanda becerileri ölçen kişiler mi olacağıdır. Bana kalırsa kendisinden gerçek duygular endişeler ve tepkiler canlandırması beklenecek bu kişilere bu iki görevin birlikte yüklenmesi doğru olmayacaktır. Aksi hal hem rol yapanları çok yoracak hem de verimsiz bir sınav süreci yaşanmasına sebep olacaktır. Bu nedenle mülakat sınavında rol yapacaklar ile arabulucunun süreç yönetimini değerlendirecek kişiler tamamen ayrı kişiler olmalıdır.

Uygulamalı sınavda bir olay üzerinde arabuluculuk yapılacağına göre, böyle bir sınavda her arabulucu adayı için farklı olay ve senaryolar belirlenmesi gerekecektir. Yoksa ilk sınavdan çıkan kişiyle birlikte alenileşecek olan uygulama sınavıının senaryosu, sınavdan beklenen sonucun alınmasını engelleyecektir. Bu nedenle aday sayısı kadar örnek olay hazırlanması gerekecektir. Arabulucu adayı sınava girmeden önce kendi olayına ilişkin bilgilerin bulunduğu zarfı kendisinin seçmesi sağlanarak, konuların aynı olmaması karşısında kendilerine fırsat eşitliği tanınmış olacaktır. Adaylara konularını okuyup hazırlanmaları için belirli bir süre verilmeli bu sırada dışarıyla görüşme imkanları kısıtlanarak yalnız kalması imkanı sağlanmalıdır.

Ayrıca adayların karşısında olay ile ilgili olarak rol yapacak kişilerin niteliği de çok önemlidir. Bu kişilerin yapacakları rolleri ne şekilde ele alacakları arabulucunun başarısını doğrudan etkileyecektir. Rol üstlenecek kişilerin bir standarda ve davranış kalıbına göre hareket etmelerini sağlamak oldukça güç olacaktır. Bu nedenle bu konuda mümkün olduğunca az sorun yaşanmasının rol yapacak kişilerin gerçek tiyatrocular olmasıyla çözülebileceğini düşünüyorum. Arabulucuların zarflarını seçmesiyle kesinleşen olaylarında rol alacak tiyatrocular, arabulucunun hazırlanma süresinde oynayacakları role hazırlanmalıdır. Ya da tercihe göre roller tiyatroculara daha önceden dağıtılarak çalışmaları sağlanabilir.

Sınavda arabulucunun tarafları masada tutma, iletişimlerini kolaylaştırma ve taraflara çözüm bulmada yardım etme becerileri değerlendirilmeli, bu nedenle arabulucuların önlerine gelen olayda, tarafların mutlaka anlaşmış olarak masadan kalkmaları beklenmemeli, aranmamalıdır.

Şamil Demir - 21.09.2009